درس‌های توسعه‌ی یک کسب و کار کوچک (۹): انتخاب شیوه‌ی مالکیت کسب و کار

مدتی این مثنوی تأخیر شد! 🙂 کمی به‌دلیل تنبلی من و کمی هم به‌دلیل درگیری‌های پیش‌بینی نشده‌ی شغلی و غیرشغلی. از امشب درس‌های توسعه‌ی یک کسب و کار کوچک را پی می‌گیریم.

درس این شماره در مورد روش‌های مالکیت کسب و کار است. خیلی خودمانی اگر بخواهم بگویم منظور انواع شکل‌های حقوقی شرکت است. شما در هر حال چه امروز و چه در آینده برای فعالیت اقتصادی‌تان مجبورید شرکتی را ثبت کنید. بنابراین لازم است تا با انواع شرکت‌ها آشنا باشید. این پست براساس کتاب عالی عبور از طوفان: راهنمای کاربردی شرکت‌های نوپا در ایران تهیه شده است.

شرکت‌های تجاری در ایران طبق قانون تجارت به هفت نوع تقسیم می‌شوند که عبارتند از:

۱- سهامی

۲- با مسئولیت محدود

۳- تضامنی

۴- نسبی

۵- مختلط سهامی

۶- مختلط غیرسهامی

۷- تعاونی تولید و مصرف.

شکل غالب شرکت‌ها در ایران از نوع سهامی و با مسئولیت محدود است و شرکت‌های تضامنی و نسبی هم کم نیستند. بنابراین تنها به بررسی کلی این چهار نوع شرکت می‌پردازیم:

۱- شرکت سهامی: مهم‌ترین و رایج‌ترین نوع شرکت‌های تجاری. در آن‌ها سرمایه‌ی شرکت به تعدادی سهام باارزش مساوی تقسیم می‌شود. شرکت‌های سهامی دو نوع‌اند: سهامی عام (که همه می‌توانند سهام‌شان را بخرند؛ مثل شرکت‌های داخل تالار بورسی) و شرکت‌های سهامی خاص که تمام سرمایه‌ی آن‌ها در موقع تأسیس توسط مؤسسین تأمین می‌شود. در این شرکت‌ها در صورت ورشکستگی، هر سهام‌دار فقط به‌اندازه‌ی مبلغ اسمی سهام‌ش به طلب‌کاران تعهد دارد.

۲- شرکت با مسئولیت محدود: در این‌جا هم چند شریک داریم؛ اما با دو فرق: اولا این‌که هر کس به‌اندازه‌ی مبلغ سرمایه‌ای که می‌آورد و در اساسنامه نوشته می‌شود تعهد دارد (مثلا اگر پنجاه هزار تومان سرمایه بیاورید همین‌قدر تعهد دارید)؛ ثانیا این‌که در برابر آوردن سرمایه به کسی برگه‌ی سهام داده نمی‌شود. یک نکته‌ی دیگر هم این‌که اگر شرکت سهامی ورشکست بشود، طلب‌کاران می‌توانند برای دریافت طلب‌شان از طریق دادگاه روی اموال شخصی شما (مثلا منزل‌تان) ادعا کنند؛ ولی در شرکت با مسئولیت محدود این‌ امکان وجود ندارد!

۳- شرکت تضامنی: در این نوع شرکت‌ها هر یک از شرکا به‌تنهایی در برابر تمامی دیون و بدهی‌های شرکت مسئول است. بنابراین اگر شرکت مثلا ده میلیون بده‌کار است، هر کدام از شرکا که یافت شود باید تمامی این ده میلیون را تنهایی بدهد و خودش برود سراغ شریک‌ش!

۴- شرکت نسبی: در این شرکت‌ها هر یک از شرکا در برابر دیون و بدهی‌های شرکت به‌اندازه‌ی درصد سرمایه‌ی خود مسئول است. بنابراین اگر شرکت صد میلیون بدهی دارد و سی درصد سرمایه‌اش به اسم من است، من باید سی میلیون را به‌تنهایی بدهم (خوبی‌اش این است که هفتاد میلیون باقی‌مانده به من مربوط نیست! ;))

در شکل زیر انواع شرکت‌ها و الزامات آن‌ها را ملاحظه می‌کنید:

اما چند نکته در مورد شیوه‌ی مالکیت کسب و کار را با هم مرور کنیم:

۱- به این نگاه نکنید امروز که کارتان را تازه شروع کرده‌اید، روابط‌‌تان با دوستان و اعضای تیم‌تان بسیار صمیمی و دوستانه است. تجربه نشان داده که علت اصلی ماجرا این است که خبری از پول و درآمد یا بدهی و ورشکستگی نیست. بنابراین منتظر موفقیت‌ها یا شکست‌های آینده‌ نشوید: همین امروز سنگ‌های‌تان را با هم باز کنید و تکلیف‌ و سهم‌تان را در مورد سود بزرگ آینده یا بدهی‌های ناشی از شکست مشخص کنید.

۲- متأسفانه یکی از مشکلات اصلی قانون تجارت در ایران برای کسب و کارهای کوچک این است که یک فرد به‌تنهایی نمی‌تواند شرکت خودش را تأسیس کند و باید حتمن حداقل یک شریک داشته باشد! این شریک می‌تواند سرمایه‌گذارتان باشد یا یک یا چند نفر از اعضای تیم‌تان و یا حتی اعضای خانواده‌تان. اما فراموش نکنید که با توجه به شکل حقوقی شرکت، هر فردی هم از سود سهمی می‌برد و هم در برابر بدهی‌ها مسئول است. بنابراین اگر شریک یا شرکای صوری دارید، حواس‌تان باشد که خودتان و طرف را حسابی در این مورد توجیه کنید که سهم واقعی او از سود چقدر است و در برابر بدهی‌ها چطور مسئولیت دارد.

۳- قانون تجارت (فایل PDF با لینک مستقیم) ستون فقرات هر کسب و کاری را در ایران مشخص کرده است. شما برای هر کاری ـ از ثبت شرکت تا اداره‌ی شرکت و خدای نکرده انحلال شرکت ـ باید براساس مفاد این قانون عمل کنید. بنابراین توصیه می‌کنم هزار بار از اول تا آخر (و برعکس‌ش!) را بخوانید تا واژه واژه‌اش را حفظ شوید و بعد هزار بار دیگر دوره‌اش کنید تا کاملن بفهمید درباره‌ی چه چیزی حرف می‌زند! در نهایت برای این‌که از رعایت قانون و تسلط بر آن مطمئن شوید، از این‌جا می‌توانید چک‌لیست‌های تهیه شده توسط کانون حسابداران رسمی ایران در این زمینه را در قالب فایل PDF دانلود کنید.

۴- قانون تجارت ایران هیچ محدودیتی از نظر میزان تحصیلات برای مدیران و مالکین شرکت‌ها در نظر نگرفته است. بنابراین اگر دانشگاه نرفته‌اید نگران نباشید و شرکت‌تان را با خیال راحت ثبت کنید!

۵- برای ثبت شرکت و نوشتن اساس‌نامه و … اصلن نگران نداشتن دانش حقوقی نباشید. تمامی اطلاعات مورد نیاز (از جمله اطلاعات کامل در مورد انواع شرکت‌ها که در این پست در موردشان مختصر توضیح دادیم) را از این‌‌جا (سایت اداره‌ی ثبت شرکت‌ها و مالکیت حقوقی) دریافت کنید (مثلا صفحه‌ی مربوط به شرکت با مسئولیت محدود را این‌جا ببینید.) برای اساس‌نامه هم فرمت‌ مشخصی در اداره‌ی ثبت شرکت‌ها وجود دارد که می‌توانید از همان استفاده کنید.

خوب به‌سلامتی “شرکت”دار هم شدیم! 😉 حالا وقت‌ش رسیده تا شروع کنیم به ساختن شرکت‌مان. هفته‌ی آینده درباره‌ی اولین قدم در ساختن یک شرکت ـ یعنی تدوین استراتژی ـ صحبت خواهیم کرد.

دوست داشتم!
۵

۱۱ thoughts on “درس‌های توسعه‌ی یک کسب و کار کوچک (۹): انتخاب شیوه‌ی مالکیت کسب و کار

  1. سلام،ممنون ،ببخشید من دیر متوجه پاسختون شدم.دو بار نظر گذاشتم پرید!
    مستند قانونیش مدنظرم بود.یکی از شباهت های شرکت های با مسئولیت محدود و تضامنی،محدود بودن مسئولیت آورندگان سرمایه درین شرکت هاست.(مواد ۱ لایحه اصلاحی و ۹۴ قانون تجارت)جز در موارد محدود قانونی
    و مصرح در قراداد ها،اصولا مسئولیت دارندگان سرمایه از آوردشون فراتر نمی ره(مثلا مواد ۲۷۳ لایحه و ۹۵
    قانون تجارت)یا جایی که در قراردادی مسئولیت مدیر یا مدیر عمل رو با ضامن قراردادنش افزایش میدن.
    همه این ها یعنی در شرکت با مسئولیت محدود و سهامی در صورت ورشکستگی مسئولیت آورندگان فراتر
    از آوردشون نیست.(مگر موارد استثنایی)می خواستم بدونم که نویسنده کتاب فرض خاصی رو در نظر داشتن
    یا ماده خاصی مورد استنادشون بوده؟چون این مسئولیت جز اون موارد خاص،برای شرکای شامن شرکت های
    مختلط و شرکت تضامنی و شرکای نسبی شرکت نسبی آن هم در فرضی که دارایی شرکت پس از انحلال
    کفایت نکند وجود داره.اطلاعات من محدوده و ممنون می شم اگر نکته خاصی وجود داشت من رو هم در
    جریان بگذارید.
    با تشکر

  2. شما خودتون متخصصید در این زمینه بانوی عزیز و بنده جسارت نمی‌کنم. منبع تعریف همان کتابی است که در متن اشاره کردم.

  3. فکر می کنم مرحله اول ثبت شرکت است بعد نوبت به پروانه کسب می رسد و ثبت در اداره مالیات که برای پروانه کسب هم احتمالا نیاز به مدارک دانشگاهی و فنی هست نه این که شما نوشتید مدرک نمی خواهد

  4. ممنون از پست مفید و مختصرتون
    مستند بند ۲ ،در تعریف شرکت با مسئولیت محدود ،در مقایسه با شرکت سهامی چیه؟

  5. نکته جالبی که در زمان شروع همکاری دو یا چند نفر وجود داره و در متنی که نوشتی هم مشهوده اینه که اصولا همه در بحث تاسیس شرکت به این فکر می‌کنند که اگر شکست بخوریم چه اتفاقی می‌افته؟ البته شاید رویکرد درستی هم باشه. اما برام خیلی جالبه که وزن شکست در شروع کار نسبت به وزن موفقیت بیشتره.
    یک جای خالی هم وجود داره که به‌نظرم خیلی جا داره بهش پرداخته بشه و اون نحوه تقسیم سهام براساس آورده افراد است. مشکلی که من به‌خصوص در خیلی از استارت‌آپ‌ها دیدم این بوده که در زمان شروع نمی‌تونن آورده خودشون رو ارزیابی کنن و براساس اون میزان درصدهای شراکت رو انتخاب کنند.

  6. ممنون از پست خیلی خوبتان
    یک سوال : زمانیکه یک شرکت سهامی خاص قصد جذب سرمایه جدید و سهامداران جدید را دارد چه اثری بر تعداد و ارزش سهام سهامدران اولیه میگذارد ؟ آیا فرمولی برای محاسبه این تغییرات وجود دارد؟

Leave a Reply

Your email address will not be published.Required fields are marked *