مديريت ذرهبيني يک سبک مديريتي است که در آن مدير فعاليتهاي زيردستان خود را بهصورت دقيق و جزئينگرانه مشاهده و کنترل ميکند. “مديريت ذرهبيني” همانطور که از تعريفش مشخص است يک سبک مديريتي نادرست است.
مديراني که از اين سبک مديريتي استفاده ميکنند عادت دارند به پيشپاافتادهترين مسائل هم توجه کنند و به در مورد سادهترين و کوچکترين کارها و وظايف دستور صادر کنند و در آنها دخالت کنند. آنها به قدم به قدم کارهاي زيردستانشان کار دارند و آنها را براساس موفقيت يا شکستشان در انجام کارهاي جزئي مطابق نظر خود خانم يا آقاي مدير ارزيابي ميکنند.
برخي از صاحبنظران رفتارهاي مديران دچار مديريت ذرهبيني را به رفتارهاي زندانبانها با زندانيان خود تشبيه کردهاند! اين نوع مديران بهصورت ناخودآگاه زيردستانتان خود را براساس ترس اداره ميکنند. کارکنان آنها عادت دارند که هميشه نظارت مدير خود را بالاي سر خود ببينند و البته هميشه در اضطراب ناشي از اشتباه کردن و برخورد منفي مدير با خودشان در رنج بهسر ميبرند.
برخي از مهمترين نشانههاي مديريت ذرهبيني عبارتند از:
- مدير به زيردستان خود ميگويد که چه کاري انجام بدهند و چطور و اجازهي هيچگونه اظهارنظري را به زيردست خود نميدهد.
- تمام تصميمات بدون توجه به کوچکي و بزرگيشان بايد توسط مدير گرفته شوند.
- هر گونه تفويض اختيار به زيردستان ممنوع است.
- کارکنان بيشتر از آنکه به انجام کارهايشان بپردازند، به تهيهي گزارش عملکرد براي مدير خود مشغولاند!
- مدير بعضي از وظايف زيردستان را خودش انجام ميدهد.
- بدون حضور مدير هيچ کاري انجام نميشود (حتي کاري بهسادگي اشتباهات تايپي در يک نامه.)
مشاهده ميکنيد که نشانههاي مديريت ذرهبيني بسيار وحشتناک هستند. اما واقعيت از اين هم بدتر است. مشاور شغلي مانی به او ميگويد که اثرات منفي مديريت ذرهبيني در پشت صحنه چه بلايي سر رابطهي او و همکارانش ميآورند.
پيامدهاي مديريت ذرهبيني
چرا مديريت ذرهبيني بد است؟ بسیاری از مدیران معتقد هستند که مديريت ذرهبيني برخلاف نظر دانشمندان مدیریت اصلا چیز بدی نيست؛ چرا که مدير در اين سبک مديريتي نظارت بيشتري بر عملکرد کارکنان خود دارد و قبل از پدید آمدن اشتباه جلوي آن را ميگيرد. ضمنا در بسیاری از موارد همکاران مدیر، افراد جوان و بيتجربهاي هستند که دانش و تجربهي کمي دارند و انجام خيلي کارها را بلد نيستند.
اما در مقابل پژوهشگران مدیریت معتقد هستند اينها توجيهاتي هستند که مدیران براي سبک رفتاري اشتباهشان مییابند. آنها ميگويند مديريت ذرهبيني بهدلايل زير براي سازمان مضر است:
- مديريت ذرهبيني باعث ميشود کارکنان سکوت را به اظهارنظر ترجيح دهند و در نتيجه مدير از پيشنهادات آنها براي بهبود کارها محروم شود.
- مديريت ذرهبيني باعث ميشود تا افراد از ترس قضاوتها و رفتارهاي منفي مدير در زمان اشتباهات دست به پنهانکاري بزنند و هزينههاي اشتباهات را براي سازمان افزايش دهند.
- مديريت ذرهبيني باعث ميشود تا افراد در مورد مشکلات و نارضايتيهايشان سکوت کنند و در نتيجه مدير تنها زماني از مشکلات آنها باخبر شود که دارند شرکت را ترک ميکنند!
- اظهارنظر و تصميمگيري مدير در مورد مسائلي که در آنها تخصصي ندارد، ميتواند ضريب اشتباهات او را بهشدت افزايش دهد.
- مديريت ذرهبيني خلاقيت و انعطافپذيري ناشي از مشارکت کارکنان در کارها را از بين ميبرد.
- مديريت ذرهبيني اعتماد ميان مدير و کارکنان را از بين ميبرد؛ زير در اين سبک مديريتي فرض بر اين است که کارکنان هميشه در حال اشتباه کردن هستند.
- پرورش کارکنان يکي از وظايف اصلي مديران در دنياي امروز دانسته ميشود. در سبک مديريت ذرهبيني برخلاف نظر اغلب مديران، کارکنان رشد پيدا نميکنند.
با اين حال شاید هنوز قانع نشده باشید که این سبک مديريتي ـ که احتمالا جنبههایی از آن را در سبک مدیریتی خود یافتهاید ـ نادرست است. ممکن است بگویید که بهعنوان مدیر لازم است به تمامی جزئيات توجه کنید؛ چون در نهایت مسئولیت نتایج کارها و شرکت با شما است. آیا تا بهامروز با مشکلاتي مثل غيبتهاي بيمورد از محل کار، تنش در روابط ميان کارشناسان، کاهش بهرهوري افراد و مانند آنها مواجه شده است؟ تمام اين موارد نشانههاي وجود تنشهای رواني در محیط کاری هستند. در واقع تأثير بسيار مخرب مديريت ذرهبيني در ايجاد احساسات بسيار منفي چون از بين رفتن اعتماد بهنفس، عصبانيت، ترس، بيکفايتي و نداشتن قدرت نمود مييابد.
چطور مديريت ذرهبيني را درمان کنيم؟
زمانی که پذیرفتید سبک مدیریتی شما دچار آفت مدیریت ذرهبینی است و سه اصل فوق را سرلوحهی مدیریت خود را قرار دادی، برای درمان مديريت ذرهبيني میتوانید کارهاي زير را انجام دهید:
- ببينيد چرا نميتوانيد کارها را به ديگران واگذار کنيد. آيا فکر ميکنيد ممکن است کنترلتان را از دست دهيد؟
- ببينيد سطح اعتمادتان به کارکنانتان چقدر است. به اين جملهي معروف فکر کنيد که: “تا وقتي که به آنها اعتماد نکنيد به شما اعتماد نميکنند.”
- يک مخزن ارزيابي استعدادها براي کارکنان کليديتان درست کنيد که در آن مشخص باشد هر فرد ـ از جمله خودتان ـ براي چه کاري مناسب است. براساس اطلاعات اين مخزن کارها را به ديگران واگذار کنيد.
- تحقيقي را در سازمانتان انجام دهيد که در آن افراد بتوانند بهصورت ناشناس در مورد مديرشان اظهارنظر کنند.
- از پاسخ دادن به سؤالات دست بکشيد و شروع به سؤال پرسيدن کنيد. مثلا وقتي کسي از شما پرسيد چه کاري بايد انجام دهد، از او بپرسيد فکر ميکند بايد چه کاري انجام شود.
- به کارکنانتان اجازه بدهيد تا اشتباه کنند و از آن ياد بگيرند.
- براي افرادتان برنامههاي آموزشي مورد نياز را در نظر بگيريد تا مهارتهاي مورد نياز براي انجام کارها را بهدست بياورند.
- بهياد داشته باشيد روشهاي مختلفي براي انجام يک کار وجود دارد و روش شما لزوما بهترين روش نيست.
مدیریت ذرهبینی یکی از بزرگترین دامهای پنهان دنیای مدیریت است که تمامی مدیران اعم از جوان و باتجربه را گرفتار خود میکند. با شناختن نشانههای این رویکرد نادرست مدیریتی و مهمتر از آن، با پذیرش اینکه چنین مشکلی در سبک مدیریتی شما وجود دارد و تلاش برای برطرف ساختن آن، میتوانید گامهای بلندی بهسوی جلب رضایت نیروهای متخصص خود و انگیزش و ماندگار ساختن آنها در سازمان خود بردارید.
پ.ن. متن مفصلتری از این مقاله در شمارهی شهریور 94 ماهنامهی تدبیر به چاپ رسیده است.
