“چرا ما نديديم که اين خطر داره به کسب و کار ما نزديک ميشه؟” اغلب مديران، تازه وقتي کار از کار گذشته اين سؤال را از خودشان ميپرسند. مشکل کار کجاست؟ چرا هميشه سازمانها و مديرانشان غافلگير ميشوند؟ چرا نميشود خطرهاي آشکار کسب و کارها را شناسايي کرد؟ پاسخ اين سؤالات خيلي سادهتر از آن است که فکرش را بکنيد: چون ما انتظار رخ دادن اين مشکلات را نداريم! در واقع مسئلهي اصلي اين است که مديران سازمانها هيچ سيستم هشداردهندهاي ندارند که در زمان مناسب به آنها اخطار بدهد که چه خبر است يا چه خبري خواهد شد! بنابراين راهحل مواجهه با مشکلات ناگهاني همين است که با روشهايي بتوانيم ميزان غافلگيريمان را حداقل کنيم.
اما ریسک چیست؟ ريسك را ميتوان به عنوان يك انحراف پيشامد تعريف نمود كه داراي شانس به وقوع پيوستن بوده، ممكن است نتايج منفي يا مثبت دربرداشته باشد. پیش از هر چیز توجه به این نکته مهم است که ریسک لزوما دارای پیامدهای منفی نیست و ممکن است منجر به اتفاقات خوبی هم بشود! اما از آنجایی که هیچ کسی از رخدادهای مثبت ناراحت نمیشود ولی حتی احتمال وقوع رخدادهای منفی هم نگرانکننده است، در دنیای مدیریت امروز مبحث مهمی تحت عنوان “مدیریت ریسک” پدید آمده و توسعهی فراوانی یافته است. مديريت ريسك، فرايندي سيستماتيك براي شناسايي، تحليل و واكنش به ريسك پروژه است. اولین گام در فرایند مدیریت ریسک، شناسایی ریسکهای بالقوه است تا سپس بتوان با پیشبینی احتمال وقوع هر ریسک، راهکارهای کاهش تأثیرات منفی وقوع ریسکها را طراحی و در زمان نیاز از آنها بهره گرفت.
فرایندهای مدیریت ریسک بسیار پیچیده و گسترده هستند؛ تا آنجایی که حتی برای مدیریت ریسک ـ بهویژه در حوزهی مدیریت پروژه ـ استانداردهایی نیز وجود دارد. ما بهعنوان مدیر یک کسبوکار کوچک که همواره در معرض ریسکهای مختلف کسبوکار هستیم، چگونه میتوانیم ریسکهای کسبوکار را ارزیابی و مدیریت کنیم؟ نیل پاتل در سایت مجلهی فوربس، هفت سؤال کلیدی برای ارزیابی و تصمیمگیری در مورد ریسکهای کسبوکار ارائه کرده است که در ادامه آنها را مرور میکنیم:
1- آیا میخواهم کار پرریسک مورد نظر را برای مدت طولانی ادامه بدهم؟ اگر پاسختان مثبت است، این ریسک را با طراحی راهکارهای مناسب مدیریت آن بپذیرید.
2- آیا توان پذیرش وقوع “بدترین اتفاق ممکن” را دارم؟ اگر پاسختان منفی است، بهتر است به پذیرش این ریسک اصلا فکر نکنید؛ اما فراموش نکنید که اغلب کارآفرینان و مدیران بزرگ، مهمترین راز موفقیتشان را پذیرش چنین ریسکهای بزرگی میدانند.
3- آیا ممکن است بعدها حسرت نپذیرفتن این ریسک را بخورم؟ اگر پاسختان مثبت است، بهتر است یک بار دیگر پذیرفتن این ریسک را بررسی کنید!
4- آیا موفقیت احتمالی ناشی از پذیرفتن این ریسک باعث میشود وضعیت آینده مطلوبتر از امروز باشد؟ گاهی اوقات تنها دلیل پذیرش ریسک این است که وضعیت کنونی کسبوکار آنقدر بد است که احتمال ذرهای بهبود در آن هم میتواند به پذیرش ریسکهایاش بیارزد؛ چرا که کسبوکار در هر صورتی در حال سقوط است! البته لزوما چنین وضعیت بدی دلیل پذیرش ریسک نیست؛ شاید حتی برای یک کسبوکار پر رونق هم پذیرش ریسک برای اندکی بهبود بیارزد.
5- آیا شرکای من حاضرند این ریسک را بپذیرند؟ در شرکتهای سهامی این نکته بسیار کلیدی است!
6- آیا همسر یا نزدیکانم در پذیرش این ریسک با من همدل هستند؟ این نکته معمولا از نظر مدیران بهدور میماند. حتی اگر پذیرش ریسک اثر مستقیمی روی درآمد و کیفیت مادی زندگی شما و خانوادهتان نداشته باشد، فراموش نکنید که در لحظات سخت به همدلی و حمایت و پشتیبانی عزیزانتان نیاز دارید. پس بهتر است نظر آنها را از همین ابتدای مسیر بپرسید.
7- آیا میتوانم متوجه شوم که در چه نقطهای از مسیر آینده پذیرش ریسک باعث شکست خوردن میشود؟ یکی از مفاهیم کلیدی کسبوکار که بهویژه در حوزهی مدیریت ریسک اهمیت دارد “هزینههای سوخته”است. منظور از هزینههای سوخته این است که شما با پذیرش یک ریسک، تصمیمی را میگیرید تا کاری را آغاز کنید و روی آن کار، زمان و پولتان را سرمایهگذاری میکنید. با گذشت زمان، کمکم نشانههای شکست را میبینید اما باز هم به حرکت در این مسیر ادامه میدهید با این امید که “روزهای خوب” از راه برسند. اما واقعیت این است که داریم روی شکست سرمایهگذاری بیشتری میکنیم … تشخیص نقطهی پذیرش شکست و ادامه ندادن با وجود هزینههای از دست رفتهی قبلی، برای شروع دوباره بسیار مهم است. بنابراین در زمان ارزیابی یک ریسک باید به این فکر کنیم که آیا بعدها امکان تشخیص وقوع وضعیت “هزینههای از دست رفته” را خواهیم داشت؟
هیچ کسبوکاری نیست که با ریسکهایی مواجه نباشد. متأسفانه ریسک همواره موضوعی مربوط به آینده و غیرقابل پیشبینی است؛ اما با بهره گرفتن از دانش و تجربه و مهمتر از هر چیز دیگر اعتماد به “شور درونی” خودمان میتوانیم در مورد ریسکها تصمیمات درستی بگیریم و آنها را در عمل بهخوبی مدیریت کنیم.
