درس‌های توسعه‌ی یک کسب و کار کوچک (9): انتخاب شیوه‌ی مالکیت کسب و کار

مدتي اين مثنوي تأخير شد! 🙂 كمي به‌دليل تنبلي من و كمي هم به‌دليل درگيري‌هاي پيش‌بيني نشده‌ي شغلي و غيرشغلي. از امشب درس‌هاي توسعه‌ی یک کسب و کار کوچک را پي مي‌گيريم.

درس اين شماره در مورد روش‌هاي مالكيت كسب و كار است. خيلي خودماني اگر بخواهم بگويم منظور انواع شكل‌هاي حقوقي شركت است. شما در هر حال چه امروز و چه در آينده براي فعاليت اقتصادي‌تان مجبوريد شركتي را ثبت كنيد. بنابراين لازم است تا با انواع شركت‌ها آشنا باشيد. اين پست براساس كتاب عالي عبور از طوفان: راهنماي كاربردي شركت‌هاي نوپا در ايران تهيه شده است.

شركت‌هاي تجاري در ايران طبق قانون تجارت به هفت نوع تقسيم مي‌شوند كه عبارتند از:

1- سهامي

2- با مسئوليت محدود

3- تضامني

4- نسبي

5- مختلط سهامي

6- مختلط غيرسهامي

7- تعاوني توليد و مصرف.

شكل غالب شركت‌ها در ايران از نوع سهامي و با مسئوليت محدود است و شركت‌هاي تضامني و نسبي هم كم نيستند. بنابراين تنها به بررسي كلي اين چهار نوع شركت مي‌پردازيم:

1- شركت سهامي: مهم‌ترين و رايج‌ترين نوع شركت‌هاي تجاري. در آن‌ها سرمايه‌ي شركت به تعدادي سهام باارزش مساوي تقسيم مي‌شود. شركت‌هاي سهامي دو نوع‌اند: سهامي عام (كه همه مي‌توانند سهام‌شان را بخرند؛ مثل شركت‌هاي داخل تالار بورسي) و شركت‌هاي سهامي خاص كه تمام سرمايه‌ي آن‌ها در موقع تأسيس توسط مؤسسين تأمين مي‌شود. در اين شركت‌ها در صورت ورشكستگي، هر سهام‌دار فقط به‌اندازه‌ي مبلغ اسمي سهام‌ش به طلب‌كاران تعهد دارد.

2- شركت با مسئوليت محدود: در اين‌جا هم چند شريك داريم؛ اما با دو فرق: اولا اين‌كه هر كس به‌اندازه‌ي مبلغ سرمايه‌اي كه مي‌آورد و در اساسنامه نوشته مي‌شود تعهد دارد (مثلا اگر پنجاه هزار تومان سرمايه بياوريد همين‌قدر تعهد داريد)؛ ثانيا اين‌كه در برابر آوردن سرمايه به كسي برگه‌ي سهام داده نمي‌شود. يك نكته‌ي ديگر هم اين‌كه اگر شركت سهامي ورشكست بشود، طلب‌كاران مي‌توانند براي دريافت طلب‌شان از طريق دادگاه روي اموال شخصي شما (مثلا منزل‌تان) ادعا كنند؛ ولي در شركت با مسئوليت محدود اين‌ امكان وجود ندارد!

3- شركت تضامني: در اين نوع شركت‌ها هر يك از شركا به‌تنهايي در برابر تمامي ديون و بدهي‌هاي شركت مسئول است. بنابراين اگر شركت مثلا ده ميليون بده‌كار است، هر كدام از شركا كه يافت شود بايد تمامي اين ده ميليون را تنهايي بدهد و خودش برود سراغ شريك‌ش!

4- شركت نسبي: در اين شركت‌ها هر يك از شركا در برابر ديون و بدهي‌هاي شركت به‌اندازه‌ي درصد سرمايه‌ي خود مسئول است. بنابراين اگر شركت صد ميليون بدهي دارد و سي درصد سرمايه‌اش به اسم من است، من بايد سي ميليون را به‌تنهايي بدهم (خوبي‌اش اين است كه هفتاد ميليون باقي‌مانده به من مربوط نيست! ;))

در شكل زير انواع شركت‌ها و الزامات آن‌ها را ملاحظه مي‌كنيد:

اما چند نكته در مورد شيوه‌ي مالكيت كسب و كار را با هم مرور كنيم:

1- به اين نگاه نكنيد امروز كه كارتان را تازه شروع كرده‌ايد، روابط‌‌تان با دوستان و اعضاي تيم‌تان بسيار صميمي و دوستانه است. تجربه نشان داده كه علت اصلي ماجرا اين است كه خبري از پول و درآمد يا بدهي و ورشكستگي نيست. بنابراين منتظر موفقيت‌ها يا شكست‌هاي آينده‌ نشويد: همين امروز سنگ‌هاي‌تان را با هم باز كنيد و تكليف‌ و سهم‌تان را در مورد سود بزرگ آينده يا بدهي‌هاي ناشي از شكست مشخص كنيد.

2- متأسفانه يكي از مشكلات اصلي قانون تجارت در ايران براي كسب و كارهاي كوچك اين است كه يك فرد به‌تنهايي نمي‌تواند شركت خودش را تأسيس كند و بايد حتمن حداقل يك شريك داشته باشد! اين شريك مي‌تواند سرمايه‌گذارتان باشد يا يك يا چند نفر از اعضاي تيم‌تان و يا حتي اعضاي خانواده‌تان. اما فراموش نكنيد كه با توجه به شكل حقوقي شركت، هر فردي هم از سود سهمي مي‌برد و هم در برابر بدهي‌ها مسئول است. بنابراين اگر شريك يا شركاي صوري داريد، حواس‌تان باشد كه خودتان و طرف را حسابي در اين مورد توجيه كنيد كه سهم واقعي او از سود چقدر است و در برابر بدهي‌ها چطور مسئوليت دارد.

3- قانون تجارت (فايل PDF با لينك مستقيم) ستون فقرات هر كسب و كاري را در ايران مشخص كرده است. شما براي هر كاري ـ از ثبت شركت تا اداره‌ي شركت و خداي نكرده انحلال شركت ـ بايد براساس مفاد اين قانون عمل كنيد. بنابراين توصيه مي‌كنم هزار بار از اول تا آخر (و برعكس‌ش!) را بخوانيد تا واژه واژه‌اش را حفظ شويد و بعد هزار بار ديگر دوره‌اش كنيد تا كاملن بفهميد درباره‌ي چه چيزي حرف مي‌زند! در نهايت براي اين‌كه از رعايت قانون و تسلط بر آن مطمئن شويد، از اين‌جا مي‌توانيد چك‌ليست‌هاي تهيه شده توسط كانون حسابداران رسمي ايران در اين زمينه را در قالب فايل PDF دانلود كنيد.

4- قانون تجارت ايران هيچ محدوديتي از نظر ميزان تحصيلات براي مديران و مالكين شركت‌ها در نظر نگرفته است. بنابراين اگر دانشگاه نرفته‌ايد نگران نباشيد و شركت‌تان را با خيال راحت ثبت كنيد!

5- براي ثبت شركت و نوشتن اساس‌نامه و … اصلن نگران نداشتن دانش حقوقي نباشيد. تمامي اطلاعات مورد نياز (از جمله اطلاعات كامل در مورد انواع شركت‌ها كه در اين پست در موردشان مختصر توضيح داديم) را از اين‌‌جا (سايت اداره‌ي ثبت شركت‌ها و مالكيت حقوقي) دريافت كنيد (مثلا صفحه‌ي مربوط به شركت با مسئوليت محدود را اين‌جا ببينيد.) براي اساس‌نامه هم فرمت‌ مشخصي در اداره‌ي ثبت شركت‌ها وجود دارد كه مي‌توانيد از همان استفاده كنيد.

خوب به‌سلامتي “شركت”دار هم شديم! 😉 حالا وقت‌ش رسيده تا شروع كنيم به ساختن شركت‌مان. هفته‌ي آينده درباره‌ي اولين قدم در ساختن يك شركت ـ يعني تدوين استراتژي ـ صحبت خواهيم كرد.